الگوي نیازسنجی آموزشی كافمن

الگوي كافمن  يكي از الگوهاي دقيق برآورد نيازهاي آموزشي ، الگويي است كه ” راجرز كافمن” پيشنهاد كرده ، به شرح ذيل است :

“راجرز كافمن” الگوي دقيقي براي بررسي نيازها ارائه داده است و راه هاي عملي تري را براي انجام اين فرآيند پيشنهاد كرده ، بر اساس الگوي كافمن بررسي نيازها در طي مراحلي به صورت شكل ذيل انجام مي گردد . (مهجور ، 1376 )

مراحل اجراي فرايند بررسي نيازها بر اساس الگوي كافمن

 

1- تشخيص نياز ( مشكل )

2- تعيين راه حل هاي رفع نياز

3- انتخاب راه حل ممكن از ميان راه حل هاي جديد

4- اجراء

5- تعيين كارايي راه حل انتخاب شده ( ارزشيابي )

6- تجديد نظرهاي لازم در اجزاء يا كل نظام

اگرچه برطبق الگوي پيشنهاد شده ، تشخيص نياز ( مشكل )  اولين گام فرايند است ، اما انعطاف پذيري الگو ، اين امكان را فراهم مي سازد تا بر حسب ضرورت ، گام هاي بعدي نقطه شروع فرايند در نظر گرفته شود . اين امر هنگامي ميسر است كه فرض بر اين باشد كه گام هاي اوليه از قبل انجام گرفته است ، نه آن كه اصولا” به انجام مراحل و گام هاي قبلي نيازي نيست .

هريك از مراحل فرايند بررسي نيازها ، خود متشكل از گام هايي است . اين گام ها به صورت فهرست وار  در ذيل نام برده مي شوند :

1- تشخيص نياز ( مشكل )

1-1- تعيين و تخصيص شركت كنندگان در فرايند

1-2- تعيين روش هاي گردآوري اطلاعات از افراد شركت كننده و تعيين روش هاي اجرايي

اين مرحله خود به دو نوع تقسيم مي شود :

الف) گردآوري اطلاعات از آنچه كه هست .

ب) گردآوري اطلاعات از آنچه كه بايد باشد .

1-3- تبديل اطلاعات گردآوري شده از صورت اطلاعات كيفي به صورت اطلاعات كمي

1-4- صورت بندي مشكل

1-5- به اولويت درآوردن هدف ها بر اساس اهميت آنها

الف ) چه كسي بايد هدف ها را رده بندي كند .

ب) چگونه بايد اطلاعات بدست آمده را سازمان داد و آنها را خلاصه بندي كرد .

ج) چه معيارهايي را بايد براي رده بندي هدف ها در نظر گرفت .

1-6- تعيين دليل بوجود آمدن مشكل

1-7- تعيين و تشخيص اولويت نيازها

الف) معيار يا معيارهاي رده بندي نيازها

ب) چه كسي يا كساني آنها را رده بندي مي كنند .

ج) چگونه مي توان در مورد اهميت رده بندي نيازها توسط شركت كنندگان به توافق رسيد.

2- تعيين راه حل هاي موجود براي حل مشكل

پس از تعيين اولويت نيازها ، وظيفه سازمان رفع نيازهاي اولويت بندي شده به ترتيب اهميت است . بديهي است براي هريك از مشكلات ، امكانات و تسهيلات با محدوديت هايي روبرو است . در اين مرحله بايد تمامي راه حل هاي موجود براي حل مشكل را تشخيص داد و آنها را به فهرست درآورد . نكته مهم به فهرست درآوردن تمامي راه حل هاي موجود بدون در نظر گرفتن امكانات و محدوديت هاي هريك از راه حل ها است . تاكيد بر به فهرست درآوردن كليه راه حل ها در اين مرحله بدون هيچ گونه ارزشيابي و قضاوت به اين علت است كه امكان دارد در مرحله بعدي راه حلي كه در اين مرحله بي اهميت و غير منطقي به نظر رسيده است ، با اصولي كه پيشنهاد خواهد شد

، راه حل منطقي و با اهميت جلوه گر شود . از طرف ديگر قضاوت و ارزشيابي راه حل ها ، وظيفه اي است كه در مرحله بعدي به آن اقدام خواهد شد نه در اين مرحله .

3- انتخاب روش و راه حل مناسب از ميان راه حل هاي موجود

3-1- برآورد ميزان مخارج لازم براي هر يك از راه حل ها

الف) برآورد امكانات و منابع موجود براي هريك از راه حل ها

ب) برآورد هزينه بوجود آوردن امكانات و منابع براي هر يك از راه حل ها

3-2- برآورد تهيه نيروي انساني متخصص براي اجراي هر يك از راه حل ها

3-3- برآورد ميزان زمان لازم براي نيل به هر يك از راه حل ها

3-4- برآورد سادگي و پيچيدگي اجراي هر يك از راه حل ها

3-5- برآورد قابليت پذيرش هر يك از راه حل ها توسط شركت كنندگان فعال در فرايند بررسي نيازها

3-6- برآورد قابليت رقابت هر يك از راه حل ها با ساير راه حل ها

4- اجراء

تا كنون تمامي مراحل انجام شده در فرايند بررسي نيازها بيشتر به صورت انتزاعي انجام گرديده است تا عيني . اين امر به خاطر ماهيت خاص براي برنامه ريزي و آينده نگري بود . در اين مرحله آنچه كه از قبل طرح ريزي گرديده ، به مرحله اجراء در خواهد آمد .

اين مرحله طي دو گام انجام مي گيرد :

الف) برنامه ريزي اجرايي

ب) اجراي عمل

در برنامه ريزي اجرايي دو عامل بودجه و ارتباط آنها بايكديگر ، مهم است . يعني براي انجام مقدار معيني از كار ، زمان محدودي اختصاص مي يابد . در اجراي عمل ، كليه آينده نگري هاي انجام شده در گام قبلي تعقيب خواهد شد و بر اساس به پيش خواهد رفت . توجه اساسي در اين گام بايد به اجراي موفقيت آميز كارهاي مورد نظر و كاربرد صحيح منابع تشخيص داده شده ، براي نيل به هدف ها معطوف گردد .

5- تعيين كارآيي راه حل انتخاب شده ( ارزشيابي )

مي توان فرض كرد كه در هنگام اجراي طرح ، مسايل و مشكلاتي پيش آيد كه اجراي برنامه را با مشكلاتي مواجه سازد . در مقابل مي توان گفت كه در هنگام اجراي طرح ، تسهيلاتي فراهم مي گردد كه به اجراي برنامه كمك مي كند .

در ارزشيابي مراحل سه گانه اوليه ( مرحله 1 ، 2 ، 3  ) بايد مشخص كرد كه آيا طرح توانسته است تمام افراد شركت كننده فعال در فرايند بررسي نيازها را به دقت و صحت مشخص كند ؟ آيا توانسته است كه در رابطه با شناخت صحيح اين افراد ، نيازهاي شغلي آنها را تشخيص دهد ؟ و آيا با تشخيص نياز واقعي افراد شركت كننده ، توانسته است آن نيازها را به صورت مدون درآورده و آنها را مشخص كند ؟

6- تجديد نظرهاي لازم در اجزاء يا كل فرايند

در مرحله پنجم ، كارهاي انجام شده هم به صورت مجزا و هم به صورت كلي مورد ارزشيابي قرار مي گيرند . اطلاعات بدست آمده از مرحله قبل در اجراي صحيح اين مرحله و از اين گذشته در چگونگي تصميم گيري براي ادامه فعاليت نقش مهم و حياتي دارند . بر اساس ارزشيابي انجام شده

در مرحله پنجم ، در مورد اينكه كدام يك از اجزاء نظام ( خرده نظام ها ) نياز به دگرگوني يا اصلاح دارند ، مي توان تصميمات لازم را اتخاذ كرد .

مرحله ششم فرايند يكي از مواردي است كه اين نظام را نسبت به نظام هاي مشابه خود برتر ومنطقي تر مي سازد ، زيرا اجراي آن مبتني بر انعطاف پذيري منطقي نظام با توجه به شرايط و وضعيت مالي ، انساني و زماني فعاليت هاي پيشنهاد شده است . آنچه كه در اين مرحله مي تواند به عنوان راهنمايي مفيد به كار گرفته شود ، طرح سئوالات ذيل است :

– چرا اين نياز از ميان ساير نيازها انتخاب گرديد ؟

– چرا اين راه حل ، قابليت انتخاب از ميان ساير راه حل ها را داشته است ؟

– چگونه مي توان فهميد كه نياز برطرف شده است ؟

– اين نياز در چه هنگامي برطرف شده است ؟

تعيين فاصله ميان آنچه هست و آنچه بايد باشد ، يعني تعيين  فاصله ميان واقعيت ها و ايده آل ها مي تواند بسيار محدود و يا پيچيده و گسترده باشد .